Czesław (czeslaw_list) wrote,
Czesław
czeslaw_list

Józef Piłsudski - Musieli zwyciężyć ... (Pl, By)

http://glavpost.com/images/2015/05/14/7b29149325af90553a9c5.jpg

 →   Musieli zwyciężyć

Варшаўская бітва вызначыла лёс ня толькі палякаў, але й беларусаў .

«Перамога Польшчы над бальшавікамі ў 1920-м ня толькі прывяла да Рыскага міру, але й паспрыяла станаўленьню беларускай нацыі», – гісторык.

Карціна "Цуд на Вісьле", прысьвечаная перамозе ў Варшаўскай бітве. Мастак Ежы Косак, 1930 г.Карціна "Цуд на Вісьле", прысьвечаная перамозе ў Варшаўскай бітве. Мастак Ежы Косак, 1930 г.

http://external.polskieradio.pl/files/8352f671-b210-4962-a51c-9ac7e64fdef7.file
Карціна "Цуд на Вісьле", прысьвечаная перамозе ў Варшаўскай бітве. Мастак Ежы Косак, 1930 г.

Варшаўская бітва 1920 году лічыцца адной з лёсавызначальных датаў польскай і агульнаэўрапейскай гісторыі. 15 ліпеня – дзень, калі войскі пад камандаваньнем Юзафа Пілсудскага перамаглі армію Міхаіла Тухачэўскага – адзначаецца як сьвята Войска Польскага. Польшча адстаяла сваю незалежнасьць, а Эўропа была ўратаваная ад камуністычнай дыктатуры. Варшаўская бітва кардынальным чынам паўплывала й на лёс Беларусі. Перамога Польшчы над Чырвонай арміяй ня толькі прывяла да трагічнага Рыскага міру, але й паспрыяла станаўленьню беларускай нацыі. Пра значэньне Варшаўскай бітвы для гісторыі Беларусі расказваюць беларускія дасьледчыкі .

«Праз труп белай Польшчы ляжыць шлях да сусьветнага пажару. На штыхах панясем шчасьце й мір працоўнаму чалавецтву. На Захад!» – такі загад 2 ліпеня 1920 году выдаў камандуючы войскамі заходняга фронту Міхаіл Тухачэўскі. 100-тысячная армія краіны Саветаў ударыла ў накірунку Варшавы.

Ужо 23 ліпеня ў Смаленску быў сфармаваны камуністычны ўрад Польшчы на чале з Юліянам Мархлеўскім і Феліксам Дзяржынскім, які быў гатовы ператварыць Польшчу ў адну з савецкіх рэспублік. Але Тухачэўскі ставіў перад сабой значна больш амбітныя мэты – панесьці пажар сусьветнай рэвалюцыі ў Нямеччыну.

http://www.radyjo.net/0de790d1-b557-4397-8cfc-93337a642062.file
Лідары бальшавікоў спадзяваліся, што паход Чырвонай арміі выкліча рэвалюцыю ва ўсёй Эўропе. Савецкі плякат 1920 г. Крыніца: wikimedia commons

Войскі Савецкай Расеі імкліва прасоўваліся на Захад. 11 ліпеня Чырвоная армія заняла Менск, 1 жніўня – Берасьце, а ўжо праз тыдзень войскі бальшавікоў стаялі ў дзесятку кілямэтраў ад польскай сталіцы.

12 жніўня пачалася Варшаўская бітва. У перамогу Польшчы верылі нямногія з замежных назіральнікаў. Аднак, дзякуючы сьмеламу манэўру, войскам пад камандаваньне Юзафа Пілсудскага й Эдварда Рыдза-Сьміглага ўдалося прарваць фронт і акружыць армію Тухачэўскага. 15 жніўня войскі Савецкай Расеі пачалі імкліва адступаць.

Варшаўская бітва стала лёсавызначальнай для Эўропы. Яна ўратавала кантынэнт ад камуністычнай дыктатуры – кажа гісторык Юры Грыбоўскі.

Ю. Грыбоўскі: І Ленін, і Троцкі, і іншыя правадыры бальшавікоў былі перакананыя, што аслабленая вялікай вайной Эўропа будзе падатлівая на іх лёзунгі. Перадумовы да гэтага былі. Мы ведаем, што ў Нямеччыне, Вугоршчыне, Славаччыне былі групы, якія спачувалі бальшавікам. Былі нават тыя, хто падымалі паўстаньні, беручы зь іх прыклад. Калі б наступ бальшавікоў быў удалы – то ўвесь рэгіён спасьцігнуў бы лёс Савецкай Расеі .

http://www.radyjo.net/6a82bf00-6a0f-405a-99a1-a048ec197d2f.file
На абарону Варшавы паднялася і інтэлігенцыя, і рабочыя. На здымку: дабравольцы Войска Польскага 1920 г. Крыніца: wikimedia commons

Падчас Варшаўскай бітвы вырашаўся таксама і беларускі лёс. У Польшчы прыхільнікі стварэньня «адзінай і непадзельнай» дзяржавы спрачаліся з прыхільнікамі стварэньня фэдэрацыі, якая б уключала Ўкраіну й Беларусь. Сымпатыі «бацькоў» беларускай нацыі былі таксама падзеленыя – кажа гісторык Ігар Мельнікаў

І. Мельнікаў: Падчас Варшаўскай бітвы ў сталіцы Польшчы знаходзілася кіраўніцтва Беларускай Народнай Рэспублікі . Рознагалосьсі ў ім былі вельмі цікавыя. Тарашкевіч падтрымліваў бальшавікоў і лічыў, што будучыню Беларусі вызначыць Ленін і яго паплечнікі. А Вацлаў Іваноўскі вельмі баяўся, што бальшавікі захопяць Эўропу. Гэта вельмі добра паказвае, чаго беларусы чакалі ад гэтай бітвы.

У выніку Варшаўскай бітвы і некалькіх пасьпяховых вайсковых апэрацыяў Польшча перамагла савецкую дзяржаву. 18 сакавіка 1921 году ў Рызе быў падпісаны мір. У выніку яго мяжа паміж дзьвюмя краінамі на два дзесяцігодзьдзі пралягла празь землі, населеныя беларусамі. Рыскі мір лічыцца трагедыяй беларускага народу. Аднак без «рыскага падзелу» не было б і беларускай дзяржаўнасьці – нечакана зазначае гісторык Андрэй Вашкевіч.

http://www.radyjo.net/7dc232f5-8f44-457a-9fa5-3b73fda06297.file
Беларуская карыкатура 1921 г. Крыніца: wikimedia commons

А. Вашкевіч: За Беларусь усе 20-я 30-я гады ішла барацьба: палітычная, культурная, ідэалягічная, вайсковая. А калі б Беларусь цалкам апынулася ў складзе Савецкай Расеі, то не факт, што асобная беларуская дзяржаўнасьць была б патрэбная бальшавікам .

Камуністы стварылі БССР і пачалі беларусізацыю з мэтай заваяваць сымпатыі беларусаў, якія жылі на тэрыторыі тагачаснай Польшчы. Калі б уся Беларусь апынулася ў межах савецкай дзяржавы, то Масква б ня мела патрэбы ў разьвіцьці беларускай культуры. Беларусь культурна ды адміністрацыйна магла б стаць адным з рэгіёнаў Расеі – мяркуе гісторык.

Змаганьне паміж Польшчай і Савецкай Расеяй за сэрцы й розумы беларусаў пайшло на карысьць беларускай справе – лічыць Андрэй Вашкевіч.

А. Вашкевіч: Дасьледуючы баявыя дзеяньні генэрала Балаховіча ў ліпені 1920 году, я знайшоў улёткі, надрукаваныя на беларускай мове як палякамі, так і Чырвонай арміяй. Улёткі палякаў былі надрукаваныя лацінкай, а ўлёткі камандаваньня Заходняга фронту – кірыліцай. Беларусаў спрабавалі перацягнуць на свой бок, і гэта беларусам пайшло на карысьць.

http://www.radyjo.net/d00d2d53-3219-46ca-b1a8-ee190ba47f67.file
Беларусізацыя: Менскі вакзал, 1920-я гады. Крыніца: budzma.by

У Варшаўскай бітве, як і ва ўсёй Польска-савецкай вайне, прымалі ўдзел шмат ураджэнцаў беларускай зямлі – прычым па абодвух баках. З польскага боку ў ёй удзельнічалі курсанты сяржанцкіх школаў, разьмешчаных у Варшаве. Служылі беларусы ў і Літоўска-Беларускіх дывізіях Войска Польскага – расказвае Юры Грыбўскі .

Ю Грыбоўскі: Чырвоная армія папаўнялася жаўнерамі фактычна на хаду. Праводзілася мабілізацыя, і беларускія сяляне, часта прымусова, забіраліся ў войска. У кантэксьце ўдзелу беларусаў у Польска-савецкай вайне часта ўзгадваюцца Першая й Другая Літоўска-Беларускія дывізіі. Некаторыя дасьледчыкі залічваюць гэтыя фармаваньні да чыста беларускіх паводле нацыянальнага складу. У рэчаіснасьці гэтыя злучэньні складаліся з жыхароў гістарычнай Літвы й гістарычнай Беларусі. У іх складзе, безумоўна, былі й беларусы, але гэта былі шматнацыянальныя фармаваньні, у якіх пераважалі польскія жаўнеры.

Удзел у Варшаўскай бітве прымаў і атрад Станіслава Булак-Балаховіча, у якім было нямала беларусаў – дадае Ігар Мельнікаў.

І. Мельнікаў: Значную частку атраду Станіслава Булак-Балаховіча складалі этнічныя беларусы. Гэты атрад паўплываў на перамогу Войска Польскага падчас наступленьня пад Радзымінам . Гэтае наступленьне расьсекла фронт бальшавікоў і прывяло да вызваленьня Мінска Мазавецкага. Досьвед дывэрсійных дзеяньняў частак генэрала Булак-Балаховіча быў эфэктыўна выкарыстаны палякамі.

http://www.radyjo.net/6d80896b-4cde-46ea-8260-5de68f09e3fd.file
Генэрал Булак-Балаховіч з падначаленымі. 14 сакавіка 1920 г. Крыніца: wikimedia commons

Пасьля заканчэньня Польска-савецкай вайны беларускім нацыянальным элітам прыйшлося рабіць нялёгкі выбар – зазначае Ігар Мельнікаў. Тыя нацыянальныя лідары, якія вярнуліся ў Менск, паверыўшы, што бальшавікі створаць сапраўдную беларускую дзяржаўнасьць, сталі ахвярамі масавага тэрору 1930-х гадоў. Тыя ж, хто засталіся ў Польшчы, не дачакаліся ад польскіх уладаў нацыянальнай аўтаноміі.

«Лёс Беларусі, на жаль, вызначалі без нас. Урокі мінулага павінныя навучыць нас, што сваю ўласную дзяржаўнасьць трэба адстойваць, а сваю гісторыю неабходна ведаць», – падсумоўвае Ігар Мельнікаў.

    Аляксандар Папко. 15.08.2016.   Крыніца .


Рokrewne:

Польская оккупация Западной Украины в 1918-1939 годах. Как это было
Trudne braterstwo: historia sojuszu polsko-ukraińskiego
Polacy i Litwini/Białorusini
Konfederacja Polski i Białorusi
Białorusini – prawdziwi, historyczni Litwini
Pogrzeb Jozefa Pilsudskiego 1935 r
Józef Piłsudski - Dokument (1937 r.)
Koncepcja ziemi Międzymorza - jedyną alternatywą w obliczu agresji barbarzyńskiej Rosji (Pl, Ru)


Autor-kompozytor  ©Czesław List

Wstecz    →   Historia Białorusi   Historia Polski
Tags: История Беларуси, История Польши
Subscribe

Recent Posts from This Journal

  • Post a new comment

    Error

    default userpic

    Your reply will be screened

    Your IP address will be recorded 

    When you submit the form an invisible reCAPTCHA check will be performed.
    You must follow the Privacy Policy and Google Terms of use.
  • 1 comment